Alkohol a ciąża.

lek. med. Krzysztof Liszcz

 

Problemy zdrowia, edukacji, wychowania, resocjalizacji i usamodzielniania dzieci  - matek pijących alkohol w ciąży.

1. Alkoholowy Zespół Płodowy - FAS ( Fetal Alcohol Syndrome ), jest zespołem chorobowym powstającym w wyniku teratogennego działania  alkoholu etylowego na rozwijający się płód.W międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD - 10 oznaczony symbolem Q.86.0.  Nieznana jest  wysokość dawki  spożywanego przez ciężarną alkoholu, która byłaby bezpieczna dla rozwijającego się dziecka. Konieczne jest zatem  zalecanie zachowywania przez kobiety ciężarne - zupełnej  abstynencji od wszelkich napojów alkoholowych . Kategorią szerszą , obejmującą także mniej nasilone zaburzenia i trudności jest Spektrum Poalkoholowych Zaburzeń Płodu – FASD (Fetal  Alcohol  Spectrum  Disorder ).

2. Skutki narażenia płodu na działanie alkoholu zależą od następujących czynników:

  • wielkości dawki alkoholu spożywanego przez ciężarną
  • częstotliwości picia
  • okresu ciąży, w którym kobieta pije alkohol
  • czynników genetycznych – podwyższonej tolerancji na alkohol wieku i stanu zdrowia matki innych uzależnień i nawyków (palenie papierosów, przyjmowanie środków psychoaktywnych, leków)
  • stylu życia matki (pozostawanie w stresie, błędy dietetyczne, niedożywienie)

3. Kobiety ciężarne, a alkohol – dane z badań:

  • około 22 – 30% ciężarnych pije alkohol w ciąży (badania ankietowe)
  • na postawione wprost pytanie - ,, Czy pani pije w ciąży?” – 100%  zaprzecza warto pytać o sposób i styl picia przed ciążą, lub w czasie gdy kobieta nie wiedziała, że jest w ciąży
  • 85% kobiet wie, ze picie w ciąży może przynieść szkody dziecku
  • 0,5% kobiet w ciąży pije alkohol codziennie (uzależnione)
  • 4 – 7% kobiet w ciąży pije alkohol dwa - trzy razy  w tygodniu
  • 5% kobiet w ciąży pije alkohol kilka razy w miesiącu
  • 10% kobiet w ciąży pije alkohol kilka razy w czasie jej trwania
  • około 70% kobiet przestaje pić od chwili, gdy dowiedzą się, że są w ciąży
  • 2 – 5 % ciężarnych wskazuje, że inni zachęcali je do picia alkoholu (piwa i wina ) byli to: znajomi, rodzina, lekarze

4. Najczęstsze mity  pokutujące także współcześnie to stwierdzenia:

  • łożysko chroni dziecko przed szkodliwym działaniem alkoholu
  • picie czerwonego wina ,, poprawia hemoglobinę”
  • picie piwa wzmaga laktację
  • picie alkoholu redukuje stres kobiety ciężarnej

5. Zaburzenia stanu zdrowia dziecka wynikające z działania etanolu:

  • poronienie samoistne - alkohol działa wczesnoporonnie
  • wady rozwojowe układu nerwowego, krwionośnego, kostnego, nieprawidłowości w budowie ciała i dysmorfie
  • przedwczesne urodzenie niezdolnego lub  niedojrzałego do samodzielnego życia dziecka
  • mała waga urodzeniowa, niskorosłość trwająca całe życie, małogłowie
  • wady licznych układów i narządów (wady serca i naczyń krwionośnych, wady budowy układu moczowego, kostno-stawowego, zaburzenia funkcjonowania układu pokarmowego
  • uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego:
    • braki anatomiczne (ciało modzelowate, móżdżek, hipokamp)
    • małogłowie – mózg mniejszy, kora mózgowa słabo  pofałdowana
    • nasilenie obumierania komórek nerwowych (apoptoza)
    • opóźnione procesy mielinizacji  struktur układu nerwowego
    • utrudniona migracja neuronów
    • zaburzenie przyjmowania bodźców w środowisku  śródmacicznym (czuciowych, równoważnych, słuchowych) 

6. Zasadnicze trudności edukacyjne wynikające  z  uszkodzenia  o.u.n.

Mimo stosunkowo często prawidłowego poziomu rozwoju umysłowego - wyrażonego  ilorazem inteligencji – dzieci te prezentują zachowania społeczne odpowiadające osobom z deficytami w tym zakresie. Słabo rozumieją kontekst sytuacyjny, nie odczytują intencji, nie rozumieją aluzji, metafor, nie umieją wnioskować przez analogię albo czynią to sztywno i nieadekwatnie. Dodatkowo  towarzyszą im następujące  ograniczenia:

  • zaburzenia zapamiętywania (uszkodzenie hipokampa)
  • zaburzenia orientacji przestrzennej - (braki integracji sensomotorycznej w wyniku zakłóconego  sposobu odbierania bodźców)
  • zaburzenia rytmów biologicznych ( sen – aktywność, problemy w poczuciu czasu, skutków działań, planowania, organizowania ,,stanowiska pracy”
  • problemy w zakresie widzenia – szczególnie peryferyjnego, słaba uwaga wzrokowa, trudności z wybieraniem obiektów zależnie od ich rangi
  • zaburzenia w zakresie słyszenia – nadwrażliwość lub niedowrażliwość
  • zaburzenia czucia głębokiego, dotyku, temperatury i bólu wpływają na niepełną ,,świadomość” położenia ciała, sprawność grafomotoryczną, utrudniają samoobsługę
  • dobry rozwój mowy, obszerność i ,, kwiecistość” wypowiedzi - maskują braki w zakresie rozumienia mowy innych i w zakresie rozumienia czytanego tekstu, stąd też dzieci te spostrzegane są jako ,,zdolne lenie”
  • nieumiejętność rozpoznawania uczuć u siebie i innych  (brak empatii), trudności w rozumieniu metafor, alegorii, intencji powodują problemy w funkcjonowaniu tak w klasie jak i grupie towarzyskiej
  • nieuwzględnianie  specyfiki zaburzeń prowadzi do stawiania wymagań powyżej możliwości ucznia, skutkując licznymi objawami wtórnymi     (obniżanie się samooceny, poczucie izolacji, utrata motywacji do nauki,    zaburzenia zachowania – agresywne, autoagresywne, błaznowanie itd.)

7. Problemy wychowawcze wynikają z :

  • zaburzeń zachowania będących skutkiem uszkodzenia mózgu
  • ograniczeń w zapamiętywaniu poleceń, instrukcji, norm i zasad
  • przeżycia odrzucenia przez rodziców biologicznych – wychowywania się w rodzinach zastępczych, adopcyjnych, czy instytucjach opiekuńczych
  • błędów postępowania nauczycieli, rodziców i opiekunów, którzy nie uwzględniają konieczności dostosowania sposobu wywierania wpływu do specyficznych ograniczeń i trudności dziecka

8. Problemy prawne  i resocjalizacyjne związane są w szczególności z: 

  • opóźnionym  dojrzewaniem społecznym (wiek społeczny określa się na połowę wieku metrykalnego)
  • chwiejnością emocjonalną i zaburzeniami nastroju
  • zaburzenia zachowania – niepokój, pobudzenie psychoruchowe słabe poczucie granic i norm społecznych powoduje, że:
    • osoby te częściej  stają  się sprawcami lub ofiarami działań zabronionych prawem -  ulegają wpływom tak pozytywnym jak i  negatywnym
    • bezkrytycznie ufają innym
    • mimo znajomości norm nie potrafią z nich korzystać, „zapominają o nich”
    • słabo uczą się na „błędach”, nie potrafią przewidywać skutków podejmowanych działań tak bezpośrednich jak i odległych
    • mają niską samoocenę, poczucie osamotnienia

9. Zasadnicze strategie postępowania opiekunów muszą uwzględniać następujące warunki :

  • konkret i prostotę przekazywanych poleceń, informacji
  • wielokrotne powtarzanie sytuacji ,,uczących”
  • stałość planu działań każdego dnia, planu tygodnia
  • podkreślanie, przypominanie, przestrzeganie zasad
  • życzliwy nadzór i ciągłe czuwanie nad jego działaniami
  • akceptację ograniczeń w zakresie zaburzeń zmysłów, ograniczonego planowania, w zakresie zachowań impulsywnych, problemów zdrowia 

10. Pełnosprawni, poczytalni, samodzielni - czy niepełnosprawni, niepoczytalni i niesamodzielni ?

Aby odpowiedzieć na to pytanie, trzeba objąć edukacją na  temat FASD grupy profesjonalistów na co dzień pracujące z tymi osobami. Są to zatem: pracownicy socjalni, personel medyczny, nauczyciele, psychologowie, prokuratorzy i sędziowie, kuratorzy sądowi i społeczni, duszpasterze,  doradcy zawodowi , pracodawcy czy  rodzice zastępczy. Wszędzie tam – w rodzinie zastępczej, szpitalu, szkole, poradni psychologiczno - pedagogicznej, szpitalu, przychodni , urzędzie ,zakładzie  pracy, sądzie, prokuraturze, biurze radcowskim czy komisji d.s. orzekania o stopniu niepełnosprawności należy:

  • umieć rozpoznawać ten problem
  • lepiej rozumieć pacjentów, klientów, podejrzanych by skuteczniej udzielać im pomocy
  • kompetentniej opiniować i orzekać
  • planować terapię, edukację, doradztwo zawodowe czy resocjalizację
  • poprzez asystentów rodzinnych wspierać tych dorosłych z FAS, którzy mają trudności w pełnieniu ról rodzinnych  i zawodowych ,udzielając im pomocy w zakresie dysponowania budżetem, wychowywania dzieci czy wspomagać doradztwem  zatrudnianych

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


 

Diecezja Toruńska

Diecezja Toruńska

www.diecezja-torun.pl

Od 01.03.2012 r. działalność Diecezjalnego Ośrodka Adopcyjno-Opiekuńczego w Toruniu jest zadaniem współfinansowanym ze środków

Województwa Kujawsko-Pomorskiego

Województwo Kujawsko-Pomorskie

www.kujawsko-pomorskie.pl